Zainstaluj najnowszą wtyczkę flash!
 
Zarys historii Parafii Ewangelicko – Augsburskiej w Radomiu.  

1. Od założenia do wybuchu I wojny światowej.
Na przełomie XVIII i XIX wieku w Radomiu i jego okolicach pojawia się coraz więcej osadników wyznania ewangelickiego przybyłych z Europy zachodniej, głównie z Niemiec. 20 maja 1825 r. Johann Konrad Burchardt wystąpił do władz Królestwa Polskiego z petycją dotyczącą utworzenia w mieście parafii ewangelickiej. Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydała w dniu 16 marca 1826 r. wstępną zgodę, natomiast pół roku później 30 września 1826 r. reskrypt erygujący Parafię ewangelicką w Radomiu.

W 1827 r. zakupiono od Towarzystwa Dobroczynności ówczesny budynek teatru – dawny kościół pw. Najświętszej Maryi Panny.


Pierwszym proboszczem został Juliusz Krause. Wybrano go na to stanowisko 6 czerwca 1830 r. W 1833 r. Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego wydaje zgodę na utworzenie cmentarza parafialnego. W lipcu 1842 r. dzięki staraniom Augusta Schniersteina powstała szkoła ewangelicka.

16 grudnia 1843 r. podczas prac remontowych kościoła ginie w nieszczęśliwym wypadku proboszcz Parafii ks. Juliusz Krauze.

3 listopada 1844 nowym proboszczem Parafii został wybrany ks. Franciszek Jan Władysław Stockmann. W roku 1851 pracująca pod kierunkiem Wilhelma Schultza szkoła ewangelicka osiąga najwyższy poziom w mieście.

 

W dniu 11 października 1860 r. nowym duszpasterzem został Otton Wüstehube. Sprawował on swoje obowiązki przez 42 lata. Był wybitnym duchownym luterańskim. O jego pozycji świadczył, m.in. fakt, że w 1899 r. wybrano go zwierzchnikiem Diecezji Warszawskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. W czasie administracji parafią przez ks. Ottona Wüstehube kościół radomski został gruntownie wyremontowany. Proboszcz ufundował, m.in. nowe organy. W latach 1893 – 95 nastąpiła rozbudowa kościoła do obecnego kształtu. Podczas dobudowy prezbiterium i zakrystii natrafiono na ślady dawnych pochówków. Szczątki odnalezione podczas prac, pochowano uroczyście pod ołtarzem kościoła.

Kolejnym proboszczem Parafii został l lipca 1903 ks. Henryk Tochtermann. Oprócz funkcji pastora był on nauczycielem w gimnazjum rządowym (dziś Liceum im. T. Chałbińskiego) oraz polskim prywatnym gimnazjum tzw. gajlówce (dziś Liceum im. D. Czachowskiego). Za jego urzędowania Parafia utworzyła stanowisko ewangelisty. Ponadto mocno rozwinęła działalność charytatywną. W roku 1907 dzięki realizacji testamentu Teodora Karsch zelektryfikowano kościół jako jeden z pierwszych w Radomiu. W przededniu wybuchu I wojny światowej liczba wiernych przekroczyła 12 tysięcy (w samym Radomiu mieszkało około  500 parafian, pozostali w koloniach otaczających miasto oraz w dwóch filiałach: Jawor i Kozienice).

 

2. W objęciach dwóch wojen.
Czas pierwszej wojny światowej dla Parafii radomskiej to czas wielkich cierpień wysiedlanych ewangelików z o
kolic Radomia. Dokonywane były one od stycznia 1915 r. na mocy dekretu cara. Nie powstrzymało tego nawet wielkie poświęcenie ks. Henryka Tochtermanna, który 29 sierpnia oddał się jako zakładnik wojsk niemieckich chroniąc tym samym mieszkańców miasta przed represjami z ich strony. Szczególnie bolała postawa mieszkańców miasta i okolic wobec wysiedlanych sąsiadów. W całym Radomiu w obronie wysiedlanych ewangelików, poza Parafianami, stanęli jedynie pani Wrońska i adwokat Władysław Roguski. W tym czasie liczebność Parafii zmniejszyła się o 90%. Wielkim sukcesem było niedopuszczenie do przekształcenia szkoły ewangelickiej w katolicką, jak też i do zniemczenia jej przez okupanta.
 Parafia zaczęła się odradzać z chwilą zakończenia I wojny światowej. Powróciła część osadników. By pomóc powracającym zesłańcom utworzono w 1920 r. Kasę Pożyczkową.

 

Ks. Henryk Tochtermann zmarł 13 lutego 1929 r. Jego następcą został ks. Edmund Friszke mocno akcentujący swoje polskie poczucie narodowe i propiłsudczykowskie poglądy polityczne. Zapoczątkował w roku 1932 tradycję obchodzenia Święta Misyjnego w Parafii. Okres do wybuchu II wojny światowej jest czasem szczególnego zaangażowania misyjnego. W 1933 r. przebywa w Parafii m.in. słynny misjonarz Albert  Schweitzer. Ponadto Parafia działa bardzo mocno w dziedzinie oświaty.

Wybuch II wojny światowej położył kres rozwojowi Parafii. 21 września aresztowany zostaje przez Gestapo ks. Edmund Friszke. Powodem aresztowania jest jego przedwojenna działalność polonizacyjna wśród parafian. Do końca wojny pozostanie więźniem obozów koncentracyjnych Oranienburg – Sachsenhausen oraz Dachau.

Na mocy zarządzenia generalnego gubernatora Hansa Franka parafia radomska jako jedna  z czterech w Generalnej Guberni  zostaje podzielona na polską i niemiecką. Proboszczem polskiej Parafii został Włodzimierz Missol. Funkcje tę pełnił do 1948 r. Podczas jednego z kazań wielkanocnych powiedział: „Tak jak Chrystus zmartwychwstał, tak i Polska zmartwychwstanie”. Taka postawa duszpasterza budziła wśród parafian obawę o jego losy.

Niemiecka Parafia przez całą wojnę nie miała stałego duszpasterza. Głównie była obsługiwana przez kapelanów wojskowych oraz duchownych z innych Parafii. Wraz z końcem wojny tereny Radomia i okolic opuścili, bądź zostali wysiedleni przez wojsko niemieckie prawie wszyscy wierni niemieckiej Parafii.

3. Dalsze losy.
Po zajęciu Radomia przez Armię Czerwoną usunięto niemiecką tablicę informacyjną z kościoła oraz odprawiono
dziękczynne nabożeństwo zakończone odśpiewaniem pieśni: „Boże, coś Polskę”. Dzięki temu kościół radomski nie podzielił losu dużej części ewangelickich świątyń w centralnej Polsce, tj. nie został przejęty przez wyznawców któregoś z innych wyznań chrześcijańskich.

2 kwietnia 1950 r. stałym duszpasterzem Parafii zostaje ks. Józef Kułak. Funkcję tę pełnił do wiosny 1957 r. Od dnia 1 maja 1957 r duszpasterzem został ks. Bogusław Wittenberg. W latach sześćdziesiątych następuje największy po wojnie spadek liczby wiernych. Dnia 1 czerwca 1967 r. pracę duszpasterska rozpoczął ks. Jan Hause. 26 września 1968 na mocy uchwały władz Kościoła włączono do Parafii radomskiej Parafię w Kielcach przekształcając ją w stację kaznodziejską. W dniu 14 maja 1976 r. ks. Jan Hause zakończył pracę w radomskiej Parafii. Zaś na jego miejsce mianowany został ks. Jan Szklorz. Jego przybycie dało Parafii całkiem nowy impuls, który przerodził się w wolny, lecz systematyczny rozwój trwający do dziś. W latach 1984 – 86 dokonano gruntownego remontu kościoła.

W latach 1995 - 2004 stałymi duszpasterzami byli:
Ks. Robert Opala, luty 1998 do czerwiec 2000 r.
Ks. Dariusz Chwastek, 1 lipca 2000 do 30 czerwca 2004 r.
Obecnie od dnia 1 lipca 2004 stałym duszpasterzem radomskiej Parafii jest ks.
Wojciech Rudkowski.

Znamienici parafianie radomscy:
Z radomską parafią ewangelicko – augsburską związani byli, m.in.: rodzina najsłynniejszego
polskiego etnografa Oskara Kolberga, pisarz Walery Przyborowski, aptekarz i malarz radomski Karol Hoppen, Naczelnik Kancelarii Rządu Gubernialnego – Henryk Skierski, gubernator – Leontij Karłowicz hr. Oppermann, przewodniczący radomskiego oddziału Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Władysław Roguski, architekt i badacz dziejów Radomia Alfons Pinno, przemysłowcy: rodziny Karchów, Liederów, Schnierstenów, Wickenhagenów, Kindtów, Metzgerów; piekarze: Kuntzowie, August Rössler; aptekarze Łagodzińscy, Adolf Frick, rodziny Pentz, Zerbin, dr Eugeniusz Szyling, Karol Liebich, Piotr Bivetti – cukiernik, Jan Wenserith i Edward Fliess – radca gubernialny, Adolf Tochtermann – lekarz, dr Władysław Pytlik - lekarz